Ananke – opracowanie - klp.pl
Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Krótki wiersz Ananke pochodzi z debiutanckiego i jedynego tomu liryki Tadeusza Micińskiego, zatytułowanego W mroku gwiazd i opublikowanego w Krakowie w 1902 roku.

Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzyc
znych Władysława Kopalińskiego podaje definicję terminu „ananke”, którym autor Nietoty zatytułował swój wiersz. Otóż wyraz ten pochodzi z greckiego anánkē i oznacza to, co ma być, konieczność, przeznaczenie. Imię to nosiła mitologiczna bogini, będąca uosobieniem konieczności. Reasumując, ananke to los, przeznaczenie, fatum, przed którym – podobnie jak w mitologii greckiej – nie ma ucieczki.

W takim kontekście możemy odczytywać utwór Micińskiego, w którym poeta wyłożył opowieść o tym wszystkim, co sam przeżywał, by stać się artystą, w którym wyznał, że poczucie swobody twórczej jest czymś najistotniejszym.

Poemat ten jest zapisem sporu dwóch „koncepcji istnienia”: gwiazd będących wytworem Boga, świadectwem jego doskonałości, ładu i harmonii oraz szatana, który uwolnił się spod wpływu Stwórcy i teraz jest wolny.

To zapis wyzwania rzuconego losowi, głos sprzeciwu wobec planów przeznaczenia, a zarazem afirmacja swobody twórczej, dzięki której artysta jest w stanie w pełni wyrazić swoje prawdziwe „ja”.
Tak, jak antyczni bohaterowie, uwikłani w rozgrywki losu, czyniący wszystko, by przełamać klątwę, jak Edyp czy Antygona, tak podmiot liryczny wiersza (artysta) jest świadomy swego położenia. Wie, że jego życie jest uzależnione od przeznaczenia. Mowa jest o tym już w pierwszych wersach poematu Micińskiego:
Gwiazdy wydały nade mną sąd:
- wieczną jest ciemność...

Podmiot, otoczony scenerią kosmiczną, okrążony przez gwiazdy i ciemność, jest tylko marionetką w rozgrywkach sił wyższych. Ciąży nad nim niewidzialna ręka fatum. Niemożność samostanowienia, ciągłe poszukiwanie wyjścia, przegrana pozycja człowieka jest podkreślona poprzez powtórzenie słowa wieczną (wieczną jest ciemność, wiecznym jest błąd). Zabieg ten hiperbolizuje przekonanie, że wiemy wciąż za mało, że choćbyśmy nie wiem jak się starali – nie wygramy potyczki z losem, nie będziemy panami własnego życia. Możemy jedynie stąpać w ciemnościach, niczym ćmy próbować zbliżyć się do światła, które jednak wciąż niknie.

W kolejnych wersach podmiot liryczny zwraca się z bezpośrednim zwrotem (apostrofą) do innego artysty (lub sam do siebie, wszystko zależy od interpretacji). Twórcę określa wówczas mianem budownika, a jego utwory nadgwiezdnymi wieżami. Mówi mu, że będzie się tułał jak dziki zwierz, zapadnie się pod nim każdy ląd, zmarznie wśród ognia i stli się jak lont, jeśli rzuci rękawice przeznaczeniu, jeśli postanowi stworzyć jakieś dzieło wbrew dotychczasowym konwenansom. Podkreśla tym samym cierpienie, ujęte w kategoriach kosmicznych (rozpacz gasnących gwiazd), wpisane w każdy wysiłek twórcy.

W trzeciej linijce drugiej strofy padają słowa, które mają kluczowy sens dla interpretacji dzieła. Podmiot, dotąd oponujący za posłuszeństwem decyzjom losu wyznaje, że błąd jest dowodem jego wolności, czyli że poszukiwanie wolności, sama czynność sprawia, że jest wolny. Możliwość wyboru, czy chce być posłuszny, czy nie, czyni go wolnym (mojej wolności dowodem błąd).

Swoje położenie, nękające go przeświadczenie wewnętrznego rozdarcia, ciągłego poszukiwania swobody artystycznej, dochodzenie do prawdy podmiot przeciwstawia odwiecznemu porządkowi kosmosu. Mówi: Wam [gwiazdom] przeznaczono okrężny ruch. Ciała niebieskie nie buntują się, tylko trwają na posterunku i posłusznie pełnią swą rolę. Nie dręczą się rozmyślaniami o możliwości uwolnienia się.

W kolejnych linijkach Miciński podjął próbę scharakteryzowania poezji i źródeł, z jakich czerpie inspirację i motywy. Wyznanie serce me dźwiga w głębinach ląd staje się w takim kontekście informacją, że tematy pochodzą zarówno z ziemi, jak i z szeroko rozumianych głębin, natchnienie płynie z przeszłości (poszumy mglistych drzew), jak i z teraźniejszości (w barce życia płynie mój śpiew).

Ostatnie dwa wersy utworu są wyrazem niepokojów i zmagań artysty. W ich obliczu fakt gaśnięcia gwiazd jest mało istotny. Według podmiotu jest sytuacja jest o wiele tragiczniejsza, niż zapadanie kompletnej ciemności na niebie. Postanawia rzucić wyzwanie wszechświatowi i kosmosowi i mówi:
Ja, budowniczy nadgwiezdnych miast,
Szydzę z rozpaczy gasnących gwiazd.


Poddając ten krótki, dwustrofowy wiersz zamknięty w formie ekspresyjnego dialogu analizie w oczy rzuca się od razu fakt, iż jest on przykładem uprawianego często przez Micińskiego synkretyzmu gatunkowego. Tak jak w innych lirykach tomiku W mroku gwiazd, tak i w Ananke różnice między gatunkami uległy zatarciu.

Wśród środków poetyckiego wyrazu na wymienienie zasługują te o największej sile oddziaływania. Są to:

- Powtórzenia, obecne w pierwszej części liryku, a podkreślające nasze zagubienie i niepewność (wieczną jest ciemność, wiecznym jest błąd);
- Apostrofa, będąca zwrotem do artysty (Ty, budowniku nadgwiezdnych wież);
- Oksymorony, czyli zwrot: wśród ognia zmarzniesz, będący dowodem na nieprzystosowanie świata artysty do świata zwykłych ludzi;
- Metafory, mające wpływ na ostateczną wymowę utworu i czyniące go podobnym do takich wierszy, jak

- Wielka Improwizacja Adama M ickiewicza. Podobieństwo dotyczy ukazania kosmicznej potęgi poezji, która jest w stanie zmieniać odwieczny porządek. Romantyczny wieszcz mówi:
Ja mistrz!
Ja mistrz wyciągam dłonie!
Wyciągam aż w niebiosa i kładę me dłonie
Na gwiazdach [...]
To nagłym to wolnym ruchem
Kręcę gwiazdy moim duchem.

Z kolei modernistyczny twórca porównuje proces tworzenia poezji do budowania nadgwiezdnych wież, wznoszenia nadgwiezdnych miast.

- Ikar Stanisława Grochowiaka. W tym wierszu występują takie metafory, jak napowietrzne pokoje czy nadgwiezdne miasta, sugerujące nieziemską moc poezji.

- Fatum Kamila Cypriana Norwida. Zarówno Fatum jak i Ananke traktują o przeznaczeniu, co wynika już z tytułów dzieł.


Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij


  Dowiedz się więcej
1  Dzieci Szatana – opracowanie
2  Lucifer – opracowanie
3  Typologia liryki Młodej Polski



Komentarze: Ananke – opracowanie

Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)
Imię:
Komentarz:
 





Streszczenia książek
Tagi: